آثار و فواید روزه

بسم الله الرحمن الرحیم

 

این پست شامل دو مقاله جداگانه است:

ده فایده باورنکردنی روزه:

 

بسیاری از مردم روزه را به عنوان یک وظیفه دینی و شرعی خود می‌دانند، اما فقط تعداد کمی درباره فواید روزه بر سلامت آگاه هستند.

روزه‌داری اگر به درستی اجرا شود یک تمرین خوب است. روزه باعث حذف سموم بدن و کاهش قند و ذخایر چربی خون می شود.

روزه عادات غذا خوردن سالم را ترویج کرده و ایمنی بدن را نیز تقویت می‌کند. یک متخصص آفریقایی در این مقاله به 10 فایده بهداشتی روزه گرفتن اشاره می کند.

1. روزه سم زدایی می‌کند

غذاهای فرآوری شده حاوی مقدار زیادی از مواد افزودنی هستند. این مواد افزودنی ممکن است در بدن به مواد سمی تبدیل شوند. برخی از آنها تولید محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته را ترویج می‌کند.

بسیاری از این سموم به شکل چربی ذخیره می‌شوند. در زمان روزه گرفتن به ویژه زمانی که مدت آن طولانی تر شود، این چربی‌‌ها می‌سوزند و سموم آزاد می‌شوند؛ کبد، کلیه و سایر ارگان‌ها در بدن در سم زدایی نقش دارند.

2. روزه به دستگاه گوارش استراحت‌ می‌دهد

در طول روزه‌داری، دستگاه گوارش استراحت می‌کند؛ عملکرد فیزیولوژیک طبیعی به ویژه در تولید ترشحات گوارشی ادامه می‌یابد اما میزان آن را کاهش می‌دهد.

روزه گرفتن به حفظ تعادل مایعات در بدن کمک‌ می‌کند؛ تفکیک مواد غذایی در نرخ‌های ثابت روی می‌دهد.

در پی این الگوی تدریجی آزادسازی انرژی دنبال می‌شود. با این حال روزه داری تولید اسید معده را متوقف نمی‌کند؛ به همین دلیل به بیماران مبتلا به زخم معده توصیه می‌شود با احتیاط روزه بگیرند، برخی از کارشناسان معتقدند که این افراد نباید روزه بگیرند.

3. روزه پاسخ التهابی را برطرف می‌کند

برخی از مطالعات نشان می‌دهد که روزه داری بیماری های التهابی و آلرژی را بر طرف می‌کند.

از نمونه‌های بیماری‌های التهابی می توان به ورم مفاصل، ورم مفاصل و آرتریت روماتوئید و بیماری‌های پوستی مانند پسوریازیس اشاره کرد.

برخی از کارشناسان بر این باورند که روزه گرفتن ممکن است بیماریهای التهابی روده مانند «کولیت اولسراتیو» را نیز بهبود بخشد.

(کولیت اولسراتیو نوعی بیماری التهابی مزمن است که در آن مخاط معقد و روده بزرگ دچار التهاب و زخم یا اولسرهای کوچک می‌شود.)

4. روزه قند خون را کاهش می‌دهد

روزه گلوکز را تجزیه می‌کند به طوری که بدن می‌تواند انرژی کسب کند؛ روزه تولید انسولین که از پانکراس ترشح می‌شود را همچنین کاهش می‌دهد.

«گلوکاگون» به منظور تسهیل در تجزیه گلوکز تولید می‌شود؛ در نتیجه روزه منجر به کاهش قند خون می‌شود.

(گلوکاگون هورمونی است که هنگام افت غلظت گلوگز در خون از سلول‌های آلفای جزایر لانگرهانس لوزالمعده ترشح می‌شود؛ عملکرد گلوکاگون برعکس انسولین موجب افزایش قند خون می‌شود.)

5. روزه تجزیه چربی‌‌ها را افزایش می‌دهد

اولین پاسخ بدن به روزه گرفتن، شکستن گلوکز است. وقتی ذخایر گلوکزها تمام شد، کتوزها آغاز می‌شوند. این شکستن چربی‌ها به آزاد شدن انرژی منتهی می‌شود. چربی‌های ذخیره شده در کلیه و ماهیچه‌ها برای آزاد شدن انرژی شکسته می‌شوند.

6. روزه فشارخون بالا را تعدیل می‌کند

روزه گرفتن یکی از روش‌های غیر دارویی برای کاهش فشار خون است؛ روزه کمک می کند تا خطر ابتلا به «آترواسکلروز» کاهش یابد.

آترواسکلروز گرفتگی عروق توسط ذرات چربی است؛ در زمان روزه گلوکز و بعد از آن، ذخایر چربی برای تولید انرژی استفاده می شود.

میزان سوخت و ساز در طول روزه داری کاهش می یابد؛ هورمون ترس مانند «آدرنالین» و «نورآدرنالین» را همچنین کاهش می دهد.

روزه متابولیک ثابت را در حد کم حفظ می کند که آن از مزایای کاهش فشار خون است.

7. روزه کاهش وزن را ترویج می‌کند

روزه داری باعث کاهش وزن سریع است؛ ذخایر چربی در بدن را کاهش می دهد. با این حال روزه یک استراتژی خوب برای از دست دادن وزن نیست.

کاهش مصرف چربی و قند، و افزایش میوه و بقیه اقدامات برای رسیدن به کاهش وزن بهتر است.

8. روزه رژیم غذایی سالم را ترویج می‌کند

مشاهده شده است که روزه میل به مصرف غذاهای فرآوری شده را کاهش می دهد.

روزه همچنین میل به غذاهای طبیعی، به ویژه آب و میوه را ترویج می‌کند در واقع در این روش روزه شیوه زندگی سالم را رواج می‌دهد.

9. روزه ایمنی بدن را افزایش می دهد

زمانی که افراد روزه می گیرند ایمنی بدن با این عمل افزایش می یابد به این گونه که روزه سموم بدن را از بین می برد و در کاهش ذخیره چربی به بدن کمک می کند.

هنگامی که افراد در زمان شکستن روزه میوه می خورند، آنها ذخایر ضروری بدن از ویتامین ها و مواد معدنی را افزایش می دهند.

ویتامین A و E آنتی اکسیدان های خوبی هستند که به آسانی در میوه ها یافت می شوند، آنها به تقویت ایمنی بدن کمک می کنند.

10. روزه گرفتن به ترک اعتیاد کمک می کند

برخی از محققان معتقدند که روزه داری می تواند به معتادان در کاهش اشتیاق خود به نیکوتین، کافئین و سایر سوء مصرف مواد کمک کند.

اگر چه رژیم های مورد نیاز دیگر برای حل و فصل اعتیاد وجود دارد اما روزه می تواند در این امر نقش مهمی را ایفا کند.

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

آثار و فواید روزه

اهمیت روزه

شاید مهمترین عمل در ماه مبارک رمضان که در روایات ما به عنوان ماه میهمانی خداوند متعال معرفی شده است «روزه» باشد، چه اینکه اعمال مختلف در ماه رمضان به دو دسته تقسیم می شوند: اعمال واجب و اعمال مستحب. اعمالی مانند تلاوت قرآن، مناجات و دعا و سایر اعمالی که به خصوص در ماه مبارک رمضان بیان شده است مستحب و البته مهم می ‏باشند و نباید از آن‏ها غفلت کرد، ولکن این مسلّم است که اعمال مستحب در مقایسه با اعمال واجب از اهمیت کمتری برخوردارند، زیرا در صورت انجام ندادن اعمال واجب، انسان مورد مؤاخذه و عقاب الهی قرار خواهد گرفت، ولی در رابطه با اعمال مستحب یا به طور کل مؤاخذه‏ ای در بین نیست و یا اینکه به مراتب آسان ‏تر از مؤاخذه نسبت به اعمال واجب است. پس مهمترین عملی که به خصوص ماه مبارک رمضان مطرح می ‏شود «روزه» است، چه اینکه واجب بوده و ترک آن، هم مجازات دنیایی داشته که همان کفاره و قضا باشد و هم در صورت عدم توبه، مجازات اخروی را در پی خواهد داشت.

علاوه بر این با مراجعه به آیات و روایات اهمیت «روزه» و به خصوص روزه ماه رمضان کاملاً مشخص می‏ شود. در اینجا تنها به این نکته اشاره می ‏کنیم که در روایات متعددی روزه به همراه چهار مورد دیگر پایه‏ های اصلی اسلام معرفی شده ‏اند که این در واقع به این معناست که اگر دین اسلام را همچون ساختمان و بنایی در نظر بگیریم، روزه یکی از ارکان و پایه‏ های آن است و ترک آن به منزله فروریختن یکی از پایه ‏های این ساختمان است و موجب می‏ شود تا این بنا نیز فروریخته و دیگر استوار نباشد. در روایتی از امام باقر علیه السلام آمده است:

 

بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةِ أَشْیَاءَ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّکَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَایَة 1.

اسلام بر پنج چیز بنا شده است: 1- نماز 2- زکات 3- حج 4- روزه 5- ولایت [ائمه «علیهم‏ السلام»].

 

روزه هدیه الهی

ماه رمضان ماه فضل و رحمت خداوند متعال است و ماه میهمانی او می‏باشد. در خطبه معروف شعبانیه پیامبر اعظم «صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله» این ماه را اینگونه معرفی می‏نمایند:

 

أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَیْکُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَکَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَیَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَیَّامِ وَ لَیَالِیهِ أَفْضَلُ اللَّیَالِی وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَى ضِیَافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِیهِ مِنْ أَهْلِ کَرَامَةِ اللَّهِ أَنْفَاسُکُمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ وَ نَوْمُکُمْ فِیهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُکُمْ فِیهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُکُمْ فِیهِ مُسْتَجَابٌ فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّکُمْ بِنِیَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ یُوَفِّقَکُمْ لِصِیَامِهِ وَ تِلَاوَةِ کِتَابِه‏ 2.

 

ای مردم! همانا ماه خداوند، همراه با برکت و رحمت و آمرزش به سوی شما می‏ آید، این ماه نزد خداوند با فضیلت ‏ترینِ ماه‏ هاست و روزهایش بهترینِ روزها و شب­ هایش بهترین شب­ هاست و ساعات این ماه بهترین ساعات است، این ماه ماهی است که در آن به میهمانی خداوند دعوت شده‏ اید و در این ماه جزو کسانی قرار گرفته‏ اید که خداوند آن‏ها را گرامی می ‏دارد، نفَس ‏های شما در این ماه تسبیح حساب می ‏شود و خوابیدنتان در آن، به عنوان عبادت ثبت می‏ گردد و عمل شما در آن قبول شده و دعای تان مستجاب است، پس با نیت‏ های صادق و قلب‏ های پاک، از خداوند، از پرورگارتان بخواهید تا شما را به روزه گرفتن در این ماه و تلاوت کتابش موفق بدارد. 

از اخلاق انسان‏های کریم به دور است که میهمان خود را در رنج و سختی بیفکنند و به دوش او کارهایی را بگذارند که صرفاً برای او مشقت و زحمت دارد، حال ممکن است، خداوند متعال که هر کریمی به اسم کریم او تأسی و اقتدا نموده است، ماه رمضان را ماه میهمانی قرار دهد و مؤمنین را بوسیله روزه، حتی در گرم ترین روزهای سال صرفاً به رنج و سختی بیندازد تا ایشان به این وسیله بندگی خود را ثابت نمایند؟ هرگز! چنین امری از ساحت خداوند کریمی که بیشترین محبت را نسبت به بندگان مؤمن خود دارد و آن‏ها را در ماه رمضان میهمان خود نموده است به دور است.

پس باید دانست که روزه نیز هدیه‏ ای است الهی که حق تعالی در این میهمانی باشکوه برای بندگان مؤمن خویش در نظر گرفته است و در واقع خداوند مهربان و کریم در ماه رمضان قرار است بوسیله روزه از بندگان خویش پذیرایی نماید.

 

حقیقت روزه

حال که دانستیم روزه تنها کُلفَت و باری بر دوش انسان‏ های مؤمن نیست، بلکه جایزه و هدیه‏ ای است که خداوند متعال بوسیله آن از میهمانانش پذیرایی می‏ نماید، باید بیشتر حقیقت این هدیه گرانبها را بشناسیم و بیشتر شاکر این عطای الهی باشیم.

بسیاری از افراد تصور می ‏کنند که اصل روزه ‏داری، خودداری از خوردن و آشامیدن و چند مورد دیگر است و روزه ‏دار به کسی گفته می‏شود که از این موارد اجتناب نماید و البته شایسته است که فرد روزه ‏دار از آنچه که نزد خداوند متعال زشت و قبیح است، بپرهیزد و به طور کل مواظب اعضا و جوارح خود باشد؛ ولکن با مراجعه به روایات می‏ بینیم که این تصور، تصور صحیحی نیست و در واقع روزه، مجموعه‏ ای است از مواظبت‏ ها که اگر هر کدام از آن‏ها از بین برود اثری را که خداوند برای این مجموعه مواظبت‏ ها معین فرموده است محقق نخواهد شد، البته خودداری از خوردن، آشامیدن و ... موجب می ‏شود تا قضا و کفاره از عهده مکلف برداشته شود، ولی این به معنای این نیست که فرد نزد خداوند نیز روزه‏ دار به حساب ‏آید. در روایتی از امام صادق «علیه ‏السلام» آمده است:

 

إِنَّ الصِّیَامَ لَیْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَحْدَهُ ثُمَّ قَالَ قَالَتْ مَرْیَمُ «إِنِّی نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً 3» أَیْ صَوْماً صَمْتاً [وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَى أَیْ صَمْتاً] فَإِذَا صُمْتُمْ فَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ وَ غُضُّوا أَبْصَارَکُمْ وَ لَا تَنَازَعُوا وَ لَا تَحَاسَدُوا قَالَ وَ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) امْرَأَةً تَسُبُّ جَارِیَةً لَهَا وَ هِیَ صَائِمَةٌ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ (ص) بِطَعَامٍ فَقَالَ لَهَا کُلِی فَقَالَتْ إِنِّی صَائِمَةٌ فَقَالَ کَیْفَ تَکُونِینَ صَائِمَةً وَ قَدْ سَبَبْتِ جَارِیَتَکِ إِنَّ الصَّوْمَ لَیْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (ع) إِذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ مِنَ الْحَرَامِ وَ الْقَبِیحِ وَ دَعِ الْمِرَاءَ وَ أَذَى الْخَادِمِ وَ لْیَکُنْ عَلَیْکَ وَقَارُ الصِّیَامِ وَ لَا تَجْعَلْ یَوْمَ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ 4.

 

روزه، تنها خودداری از خوارکی و آشامیدنی نیست؛ سپس حضرت فرمودند: جناب مریم «سلام‏ الله‏ علیها» فرمود: همانا برای خداوند رحمن روزه‏ای را نذر می‏ کنم، یعنی روزه ای که دارای صمت و خاموشی همراه تفکر است نذر می‏ کنم [در نسخه دیگری آمده است: یعنی صمت نذر می‏ کنم] پس زمانی که روزه گرفتید زبان­ هایتان را حفظ کنید و چشم هایتان را به زیر اندازید و با یکدیگر نزاع نکنید و به یکدیگر حسد نورزید، حضرت ادامه دادند: پیامبر خدا «صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله» شنیدند که زنی به کنیزش ناسزا می ‏گوید و حال آنکه آن زن روزه ‏دار بود، پیامبر خدا «صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله» غذایی را خواستند و به آن زن فرمودند: [از این غذا] بخور! زن گفت: من روزه ‏دار هستم، حضرت پاسخ دادند: چه طور روزه‏ دار هستی و حال آنکه کنیزت را ناسزا گفتی؟ همانا روزه، خودداری از خوراکی و آشامیدنی نیست. امام صادق «علیه‏ السلام» فرمودند: زمانی که روزه می ‏گیری، باید گوش و چشمت نیز از حرام و زشتی روزه بگیرد و مراء و بحث‏ های بی ‏نتیجه، و آزار دادن خدمتگذار را رها کن، و [در هنگام روزه ‏داری] باید وقار روزه را داشته باشی و نباید روزی را که روزه گرفته‏ ای، مانند روزی قرار دهی که روزه ‏دار نیستی. 

حقیقت روزه همان بندگی کامل نسبت به خداوند متعال است و مجموعه ‏ای است از مراقبت‏ ها و مواظبت ‏های فردی و اجتماعی و شاید به همین جهت است که قرآن کریم نتیجه روزه‏ داری را تقوا بیان می‏ کند، چه اینکه تقوا همان کمال بندگی نسبت به حق تعالی است. قرآن کریم می‏فرماید:

 

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ5.

اى افرادى که ایمان آورده‏ اید! روزه بر شما نوشته شده، همان‏گونه که بر کسانى که قبل از شما بودند نوشته شد تا پرهیزکار شوید.

 

در روایتی از امام صادق «علیه ‏السلام»، که به نظر می ‏رسد همان روایت قبل است ولی به صورت مبسوط نقل شده است، حقیقت روزه و حدود روزه کامل به این شکل بیان شده است:

بی ‏گمان روزه، تنها دست کشیدن از طعام و آشامیدنى نیست و براى آن شرطى است که تنها با رعایت آن، روزه کامل می‏ گردد و آن شرط، سکوتی است که از تفکر درونی نشأت گرفته باشد ... پس هنگامى که روزه گرفتید زبان خود را از دروغ نگه دارید و دیدگانتان را از ناروا فرو پوشید، با یکدیگر نزاع مکنید و بر هم حسد مبرید و غیبت یکدیگر را نکنید و با هم بحث ‏های جدلی نکنید و دروغ نگویید و با همسر خود آمیزش نکنید، و با یکدیگر به اختلاف نپردازید و نسبت به هم خشمگین نشوید و دشنام و ناسزا مگویید و القاب زشت بر یکدیگر مگذارید و با هم دشمنى و جنگ مکنید و بر یکدیگر ستم نورزید و بی ‏خردى مکنید و از هم دل گیر مشوید. از یاد خدا و نماز غفلت مکنید و ملازم سکوت و خاموشى و بردبارى، پایدارى و راستى و دورى از بدکاران باشید. و از سخن ناروا و دروغ و افتراء و دشمنى و گمان بد و غیبت و سخن چینى اجتناب ورزید و چنان باشید که گویى قیامت و آخرت را در منظر خود و مرگ را در پیش روى دارید و چشم به راه تحقق وعده‏ هاى الهى باشید و براى لقاء خداوند توشه برگیرید و بر شماست مراعات آرامش و وقار و خضوع و خشوع و چونان بنده‏ اى که از کیفر مولایش می ‏هراسد براى خدا شکستگى پیشه کنید در حالى که از عقوبت او در هراس و اضطراب و به رحمت او امیدوار و مشتاقید و باید که دل­ هایتان را از عیب ­ها پیراسته کنید و باطن ­هایتان از حیله‏ ها پاک باشد و جسم را از پلیدی­ ها پاکیزه کنی و باید از غیر خدا بیزارى جویی و در روزه ‏ات ولایت خداوند را داشته باشی و بوسیله صمت و خاموشیِ برخواسته از تفکر دورنی، در همه جهات از هر آنچه که خداوند از آن نهی نموده است در آشکار و نهان [بر حذر باشی] و در برابر خداوند در آشکار و نهان همانگونه که حقش هست خاشع باشی و جانت را در روزه ‏داریت به پیشگاه خداوند تقدیم بداری و دلت را براى او از هر چیز فارغ کرده و خود را بر آنچه خداوند فرمان داده و به انجام آن فراخوانده بگمارى. پس چون این اعمال را به طور کامل انجام دهی حقیقت روزه را براى خداوند بجا آورده‏ای و آنچه را که خداوند به آن امر فرموده بنا کرده ‏ای، اما اگر از این اعمال که برایت بیان داشتم بکاهى، به همان مقدار از فضل و ثواب روزه‏ات کاسته خواهد شد. به راستى روزه، تنها دست کشیدن از طعام و آشامیدنى نیست بلکه خداوند آن را مانعى در برابر رفتار و گفتارى که روزه را باطل می ‏کند قرار داده است. چه کم‏اند روزه‏ داران و چه بسیارند کسانی که [فقط] گرسنگی می‏کشند6.

در بعضی از روایات غیر از اموری که از نظر فقهی موجب بطلان روزه می‏شود، مواردی را موجب افطار و یا از بین رفتن ثواب روزه دانسته ‏اند که بیان کننده مواردی هستند که روزه کامل و حقیقی را از بین می‏برند. در روایتی از امام باقر «علیه ­السلام» آمده است:

 

إِنَّ الْکَذِبَةَ لَتُفَطِّرُ الصَّائِمَ وَ النَّظْرَةَ بَعْدَ النَّظْرَةِ وَ الظُّلْمَ قَلِیلَهُ وَ کَثِیرَهُ 7.

یک دروغ، نگاه [حرام] بعد از نگاه اول، و ظلم کردن چه کم باشد و چه زیاد، موجب از بین رفتن روزه می‏ شود.

 

و یا در روایت دیگری درباره تأثیر غیبت بر روزه از پیامبر اعظم «صلی ­الله ­علیه ­وآله» اینگونه نقل شده است:

الصَّائِمُ فِی عِبَادَةٍ وَ إِنْ کَانَ عَلَى فِرَاشِهِ مَا لَمْ یَغْتَبْ مُسْلِماً8.

روزه‏ دار دائماً در حال عبادت است، حتی اگر [فقط] بر فرش خود نشسته باشد، [البته] مادامی که از مسلمانی غیبت نکرده باشد.

 

حال که تا اینجا به حقیقت روزه پی بردیم توجه به این مطلب خارج از لطف نیست؛ همانگونه که گذشت روزه هدیه‏ ای است از ناحیه خداوند کریم و مهربان و همچنین روزه مجموعه‏ ای از مواظبت‏ ها و مراقبت‏ ها است و خودداری از خوردن و آشامیدن تنها جزیی از این عطا و هدیه الهی است، حال آیا این نشانه لئامت و پستی انسان نیست که هدیه‏ ای از ناحیه کریم مطلق به او برسد و او تنها جزئی از آن هدیه را بردارد و باقی را پس زند؟ آیا این محروم ساختن خود از این مواهب بی شمار حقتعالی نیست؟ بزمی است با شکوه از ناحیه کریمی حکیم، گر گدا کاهل بود تقصیر صاحب خانه چیست؟!

 

آثار و فواید روزه

هدیه الهی بهترین هدیه ‏هاست و برکات متعدد و بی شماری بر آن بار می ‏شود. روزه نیز دارای جهات مختلفی است که هر کدام از آن‏ها می ‏تواند اشتیاق انسان را برای درک و کسب آن برانگیزاند. در ذیل با توجه به روایات برخی از آثار و فواید روزه را مطرح می‏کنیم:

1-رضایت و مغفرت خداوند

برای مؤمنین در انجام هر کاری مهمترین امر رضایت خداوند متعال است. روزه از جمله کارهایی است که اگر با نیتی صادق و کامل انجام گیرد، بدون شک رضایت الهی را در پی خواهد داشت. از پیامبر خدا «صلی­ الله ­علیه ­وآله» نقل شده است:

 

مَنْ صَامَ شَهْرَ رَمَضَانَ فَاجْتَنَبَ فِیهِ الْحَرَامَ وَ الْبُهْتَانَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ أَوْجَبَ لَهُ الْجِنَان9.

هر کس ماه رمضان را روزه بگیرد و در آن از عمل حرام و [خصوص] تهمت زدن به دیگران اجتناب کند، خداوند از او راضی شده و بهشت را برای او واجب می‏گرداند.

 

البته باید توجه داشت که انجام روزه کامل کاری است بس دشوار، ولی در عین حال آن قدر مغفرت و رحمت الهی را در پی دارد که باز هم انسان را برای کسب این فضائل مشتاق می‏ کند. به این گفتگوی جابر بن عبد الله انصاری با رسول خدا «صلی ­الله­ علیه­ وآله» توجه فرمایید:

 

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ «صلی ­الله ­علیه ­وآله» لِجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ یَا جَابِرُ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ مَنْ صَامَ نَهَارَهُ وَ قَامَ وِرْداً مِنْ لَیْلِهِ وَ عَفَّ بَطْنَهُ وَ فَرْجَهُ وَ کَفَّ لِسَانَهُ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَخُرُوجِهِ مِنَ الشَّهْرِ فَقَالَ جَابِرٌ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَحْسَنَ هَذَا الْحَدِیثَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا جَابِرُ وَ مَا أَشَدَّ هَذِهِ الشُّرُوطَ10.

پیامبر خدا «صلی­ الله ­علیه ­وآله» به جابر بن عبد الله انصاری فرمودند: ای جابر! این ماه رمضان است، هر کس روزش را روزه بگیرد و شبش را در حالی که ورد و ذکر می‏گوید بپادارد و عفّت شکم و شرمگاهش را حفظ کند و زبانش را نگه دارد، از گناهانش خارج می ‏شود همانگونه که از این ماه خارج می ‏شود، جابر گفت: ای پیامبر خدا! [این مطلب] چه گفتار نیکویی است! پیامبر خدا «صلی ­الله­ علیه ­وآله» فرمودند: ای جابر! این شرط‏ ها چه شرط ‏های دشواری است.

 

روزه در میان سایر اعمالِ خیر، ویژگی‏ هایی دارد که آن را ممتاز می ‏نماید. یکی از این ویژگی‏ ها، توجه ویژه خداوند متعال به فرد روزه دار است. خداوند روزه را اختصاصی خود می داند و پاداش آن را نیز مستقیماً به فرد روزه‏ دار می ‏رساند:

 

قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أَجْزِی بِهِ وَ لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ حِینَ یُفْطِرُ وَ حِینَ یَلْقَى رَبَّهُ وَ الَّذِی نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْیَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِیحِ الْمِسْکِ11.

پیامبر خدا «صلی­ الله ­علیه ­وآله» فرمودند: خداوند عزوجل فرمود: روزه برای من است و خود من پاداش آن را می‏پردازم و برای روزه دار دو [زمان] شادی وجود دارد، 1- زمانی که افطار می‏کند 2- زمانی که پروردگارش را ملاقات می‏کند. قسم به کسی که جان محمّد «صلی­ الله­ علیه وآله» به دست اوست، هر آینه بوی نامطبوع دهان روزه ‏دار، نزد خداوند از بوی مشک خوش‏تر است.

 

توجه خداوند متعال به فرد روزه ‏دار آن زمانی بیشتر می‏ شود که او به جهت روزه سختی بیشتری را متحمل می ‏شود. امام صادق «علیه‏ السلام» در این خصوص می‏ فرمایند:

 

مَنْ صَامَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْماً فِی شِدَّةِ الْحَرِّ فَأَصَابَهُ ظَمَأٌ وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ أَلْفَ مَلَکٍ یَمْسَحُونَ وَجْهَهُ وَ یُبَشِّرُونَهُ حَتَّى إِذَا أَفْطَرَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَا أَطْیَبَ رِیحَکَ وَ رَوْحَکَ مَلَائِکَتِی اشْهَدُوا أَنِّی قَدْ غَفَرْتُ لَهُ12.

هر کس روزی را برای خداوند عزوجل در شدت گرما، روزه بگیرد و بر اثر آن دچار تشنگی بشود، خداوند هزار فرشته را مأمور او می‏ کند، این فرشتگان صورت این روزه ‏دار را نوازش می ‏کنند و دائماً به او بشارت می‏ دهند تا اینکه افطار کند، [چون افطار کند] خداوند عزوجل می ‏فرماید: بو و نسیم تو چقدر پاکیزه و خوش است!، ملائکه‏ من! شهادت دهید که همانا من او را بخشیدم.    

 

 

2- گرسنگی

انسان به جهت جهل خود، از حکمت بسیاری از امور در این دنیا غافل است و همین امر سبب می‏ شود که در تشخیص خیر از شر، دچار اشتباه شود. قرآن کریم در این خصوص می‏ فرماید:

 

عَسى‏ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَیْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُمْ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ13.

چه بسا چیزى را خوش نداشته باشید، حال آن که خیرِ شما در آن است. و یا چیزى را دوست داشته باشید، حال آنکه شرِّ شما در آن است. و خدا می ‏داند، و شما نمی ‏دانید.

 

به طور طبیعی یکی از آثار روزه گرسنگی و تشنگی است و نباید این مسئله را به عنوان یک مشکل و معضل دید و دائماً به دنبال راه­ هایی خاص بود تا گرسنگی و تشنگی ناشی از روزه را برطرف کرد، چه اینکه قرار است ما بوسیله روزه به میزان مشخصی، مزه گرسنگی و تشنگی را بچشیم و این برای ما خیر است نه شر. در بعضی از روایات حکمت وجوب روزه همین امر دانسته شده است، در روایتی از امام رضا «علیه­ السلام» آمده است:

 

إِنَّمَا أُمِرُوا بِالصَّوْمِ لِکَیْ یَعْرِفُوا أَلَمَ الْجُوعِ وَ الْعَطَش14.

همانا به روزه امر شده ‏اید تا رنج گرسنگی و تشنگی را بفهمید.

 

گرسنگی اگر در محدوده ‏ای که اسلام آن را تعریف می‏ کند، باشد و به صورت طبیعی ایجاد شود یکی از کلیدهای موفقیت برای رسیدن به کمالات است. به طور کل چیزی ارزش دارد که اولاً اختیاری بوده و با قصد و نیت انجام شود و از طرفی دیگر در آن نه افراط باشد و نه تفریط. روزه قالبی است که بر طبق آن می‏ توان به ریاضتی مشروع و گرسنگی ­ای مطلوب دست یافت، چه اینکه طبق آموزه‏ های اسلامی با خوردن طعام در غیر زمان روزه به خصوص سحر و عدم جواز اتصال روزه به روز بعد، جهت افراط در گرسنگی بسته می ‏شود و با رعایت عدم پرخوری و انجام فعالیت ‏های روزانه به طور طبیعی و تعطیل نکردن زندگی، جهت تفریط گرفته می ‏شود و از طرفی این گرسنگی رنجی است که خود انسان انتخاب کرده است و نه آنکه از روی نداشتن طعام مجبور به تحمل گرسنگی باشد. با توجه به این خصوصیات است که می‏توان از آثار متعدد ریاضت نفس و گرسنگی به نحو مطلوب و معقول استفاده برد. البته باید توجه نمود مراد از گرسنگی لزوماً ضعف و ناتوانی بر اثر غذا نخوردن نیست بلکه مراد از گرسنگیِ بر اثر روزه، برای مدت محدودی خالی نگه داشتن معده از غذاست که مخالف سیر بودن و پر بودن معده است.

در روایات آثار متعددی برای گرسنگی و سیر نبودن شمرده شده است که در ذیل به بعضی از آن‏ها اشاره می‏ کنیم:

 

الف)- آثار معنوی

 

  •           علم و حکمت

 

یکی از آثار روزه رسیدن به علم و حکمت است. به نظر می‏رسد این علم هم دانش ‏های تحصیلی را شامل می ‏شود و هم معارفی که از ناحیه خداوند به قلوب انسان‏ های مؤمن تابانده می ‏شود، چه اینکه اولاً وقتی معده پر باشد جهاز بدن عمدتاً در حال تلاش برای هضم این غذا هستند و در نتیجه فکر و ذهن انسان به خوبی نمی ‏تواند فعالیت کند و در نتیجه انسان در زمانی که معده او خالی باشد قدرت فراگیری بالاتری دارد و ثانیاً معده پر، فرد را از خداوند دور می‏ سازد و در مقابل، گرسنگیِ همراه با ایمان، موجب نزدیکی انسان به خداوند می ‏شود و در نتیجه او برای کسب معارف الهی نزدیک تر می‏شود. خلاصه اینکه علم در گرسنگی است نه در پر بودن شکم، روایت ذیل به همین مطلب تصریح دارد:

 

أَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَى دَاوُدَ «علی ‏نبینا ‏و‏آله ‏و‏علیه ‏السلام» یَا دَاوُدُ إِنِّی وَضَعْتُ خَمْسَةً فِی خَمْسَةٍ وَ النَّاسُ یَطْلُبُونَهَا فِی خَمْسَةٍ غَیْرِهَا فَلَا یَجِدُونَهَا وَضَعْتُ الْعِلْمَ فِی الْجُوعِ وَ الْجَهْدِ وَ هُمْ یَطْلُبُونَهُ فِی الشِّبَعِ وَ الرَّاحَةِ فَلَا یَجِدُونَهُ وَضَعْتُ الْعِزَّ فِی طَاعَتِی وَ هُمْ یَطْلُبُونَهُ فِی خِدْمَةِ السُّلْطَانِ فَلَا یَجِدُونَهُ وَ وَضَعْتُ الْغِنَى فِی الْقَنَاعَةِ وَ هُمْ یَطْلُبُونَهُ فِی کَثْرَةِ الْمَالِ فَلَا یَجِدُونَهُ وَ وَضَعْتُ رِضَایَ فِی سَخَطِ النَّفْسِ وَ هُمْ یَطْلُبُونَهُ فِی رِضَا النَّفْسِ فَلَا یَجِدُونَهُ وَ وَضَعْتُ الرَّاحَةَ فِی الْجَنَّةِ وَ هُمْ یَطْلُبُونَهَا فِی الدُّنْیَا فَلَا یَجِدُونَهَا15.

خداوند متعال به حضرت داود «علی ‏نبینا‏ و‏آله‏ و‏علیه ‏السلام» وحی نمود: ای داود! من پنج چیز را در پنج چیز قرار دادم و (لکن) مردم در پنج دیگر به دنبال آن‏ها می‏ گردند و آن‏ها را نمی ‏یابند، 1- علم را در گرسنگی و تلاش قرار دادم و حال آنکه مردم در سیری و راحتی به دنبال آن می‏ گردند و آن را نمی ‏یابند، 2- عزت را در اطاعت از خود قرار دادم و مردم در خدمت کردن به پادشاهان آن را می‏ جویند و آن را نمی ‏یابند، 3- بی‏ نیازی را در قناعت قرار دادم و مردم در مال زیاد دنبال آن هستند و آن را نمی ‏یابند، 4- رضایت خود را در خشم نفس قرار دادم و مردم در رضایت نفس آن را طلب می‏ کنند و آن را نمی ‏یابند، 5- و راحتی را در بهشت قرار دادم ولی مردم در دنیا دنبال آن می‏ گردند و آن را نمی ‏یابند.

 

همچنین در حدیث شریف معراج در خصوص رابطه حکمت و گرسنگی این چنین آمده است:

 

یَا رَبِّ مَا مِیرَاثُ الْجُوعِ قَالَ الحِکْمَةُ ...16.

پیامبر خدا «صلی­ الله­ علیه ­وآله» به خداوند متعال عرضه داشتند: اثر گرسنگی چیست؟ خداوند متعال فرمود: حکمت ... .

 

از روایت ذیل به خوبی می ‏توان فهمید که راه کسب معارف الهی و علوم الهامی، گرسنگی دادن به خود است. البته گرسنگی دادن مشروع و در دایره شرع مقدس اسلام. در این حدیث قدسی خداوند متعال به پیامبر اسلام «صلی­ الله ­علیه­ وآله» می ‏فرماید:

 

یَا أَحْمَدُ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا أَجَاعَ بَطْنَهُ وَ حَفِظَ لِسَانَهُ عَلَّمْتُهُ الحِکْمَةَ وَ إِنْ کَانَ کَافِراً تَکُونُ حِکْمَتُهُ حُجَّةً عَلَیْهِ وَ وَبَالًا وَ إِنْ کَانَ مُؤْمِناً تَکُونُ حِکْمَتُهُ لَهُ نُوراً وَ بُرْهَاناً وَ شِفَاءً وَ رَحْمَةً فَیَعْلَمُ مَا لَمْ یَکُنْ یَعْلَمُ وَ یُبْصِرُ مَا لَمْ یَکُنْ یُبْصِرُ فَأَوَّلُ مَا أُبَصِّرُهُ عُیُوبُ نَفْسِهِ حَتَّى یَشْتَغِلَ عَنْ عُیُوبِ غَیْرِهِ وَ أُبَصِّرُهُ دَقَائِقَ الْعِلْمِ حَتَّى لَا یَدْخُلَ عَلَیْهِ الشَّیْطَان‏17.

خداوند متعال به پیامبر اعظم «صلی ­الله­ علیه ­وآله» فرمود: ای احمد! بنده اگر به شکمش گرسنگی دهد و زبانش را حفظ کند به او حکمت می‏ آموزم. اگر او کافر باشد حکمتش حجت بر ضد او خواهد بود و باری است بر او و اگر مؤمن باشد حکمتش برای او نور و برهان و شفاء و رحمت خواهد بود، پس آنچه را که نمی ‏دانسته خواهد دانست و می ‏بیند آنچه را که نمی‏ دیده است، اولین چیزی که به او می ‏نمایانم عیب­ های خودش هست تا اینکه مشغول به عیوب دیگران نشود و ظرافت‏ های آگاهی را به او نشان می‏ دهم تا اینکه شیطان بر او داخل نشود.

 

 

  •           تقرب به خداوند

 

در ادامه بحث علم و معرفت، مسئله تقرب خواهد بود. حالت گرسنگی حالت نیازمندی است، حالت فقر است و انسان به درستی می تواند معنای «یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ18 اى مردم شما (همگى) نیازمند به خدایید، تنها خداوند است که بی ‏نیاز و شایسته هر گونه حمد و ستایش است!» درک کند و به مقام قرب الهی برسد. در این حدیث قدسی رابطه گرسنگی و تقرّب به خداوند متعال به خوبی بیان شده است:

 

یَا رَبِّ مَا مِیرَاثُ الْجُوعِ قَالَ ... وَ التَّقَرُّبُ إِلَیَّ ... یَا أَحْمَدُ هَلْ تَدْرِی بِأَیِّ وَقْتٍ یَتَقَرَّبُ الْعَبْدُ إِلَى اللَّهِ قَالَ لَا یَا رَبِّ قَالَ إِذَا کَانَ جَائِعاً أَوْ سَاجِداً19.

پیامبر خدا «صلی ­الله ­علیه­ وآله» به خداوند متعال عرضه داشتند: اثر گرسنگی چیست؟ خداوند متعال فرمود: ... و تقرب به سوی من ... ای احمد! آیا می‏دانی در کدام وقت بنده به خدا نزدیک می‏شود؟ پیامبر «صلی­ الله­ علیه ­وآله» فرمودند: پروردگارا، خیر! خداوند فرمود: زمانی که یا گرسنه باشد و یا در حال سجده.

 

باید دانست که همانگونه که خالی بودن شکم مایه قرب الهی است، پر بودن شکم مایه دور شدن از اوست و حال بندگی را از انسان می گیرد. در این زمینه در حدیثی از امام صادق «علیه­ السلام» آمده است:

 

إِنَّ الْبَطْنَ لَیَطْغَى مِنْ أَکْلِهِ وَ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ مِنَ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ إِذَا خَفَّ بَطْنُهُ وَ أَبْغَضُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا امْتَلَأَ بَطْنُهُ20.

همانا شکم در خوردنش طغیان می‏ کند، و نزدیک‏ترین حالتی که بنده نسبت به خداوند جلّ و عزّ دارد زمانی است که شکمش سبک باشد و مبغوض ­ترین حالت بنده نسبت به پرورگار زمانی است که شکمش پر باشد.

 

 

  •           ایجاد حال عبادت و مناجات

 

قرب الهی، اشتیاق به عبادت را در انسان زنده می‏ کند و عبادت و ذکر موجب قرب بیشتر می‏ شود. انسان نیاز دارد تا در

/ 0 نظر / 12 بازدید